EEN LANDSCHAP VAN HERINNERINGEN
Werken met ouderen en hun levensverhalen

PROJECTBESCHRIJVING

Wat het mij heeft gebracht, om met mijn eigen levensverhaal bezig te zijn? Ik heb er kennis door opgedaan, ik heb dingen geleerd. Ik leerde niet alleen dingen over de taal en de opbouw van verhalen, maar ik deed ook veel levenskennis op. Ik leerde door de verhalen van mezelf en anderen. Ik was met iets fijns bezig, met schrijven, iets heel anders dan breien en huishouden doen.
Ik kon het in een groep doen. Door het schrijven werd ook mijn kennissenkring groter. Ik ontdekte dat ik een verhaal had, net als ieder ander. Het is een uniek verhaal en het is ook hetzelfde verhaal. Je herkent dingen in elkaars verhalen. Dat is troostrijk, je vindt troost bij de verhalen van anderen. Sommigen hebben het erger, anderen hebben het gemakkelijker in het leven. Als ik de verhalen van anderen hoorde, haalde ik eruit, wat ik voor mijzelf kon gebruiken, de essentie, en dat legde ik dan naast mijn eigen levensverhaal.
Jeanne Last-Frijnts (1918)

Werken met ouderen en hun levensverhalen
Ik werk inmiddels 30 jaar met mensen en hun levensverhalen, ik heb veel cursussen en trainingen gegeven rondom het schrijven van levensverhalen en rondom het werken met levensverhalen vanuit meerdere disciplines. Ik werkte in creatieve centra, buurtcentra, vormingswerkinternaten, scholen, hulpverleningsinstellingen, zorginstellingen en kerken, zag oneindig veel ouderen in mijn groepen, van 50 tot 100 jaar oud, van fit en gezond tot depressief en ziek, ik ondersteunde en trainde vele hulpverleners, ouderenwerkers, pastores, schrijfdocenten, activiteitenbegeleiders en verzorgenden.
De reden om met het eigen verhaal bezig te zijn is heel persoonlijk en de betekenis van het bezig zijn met het eigen verhaal is dan ook voor iedere oudere weer anders. Het zoeken naar herinneringen en het vertellen, beschrijven en delen van verhalen is weliswaar een zoektocht door de eigen geschiedenis, maar het gaat in het levensverhalenwerk toch vooral om de betekenis van het eigen levensverhaal in het hier en nu en de aanwijzingen die het verhaal geeft voor het vormgeven van het leven in de toekomst. Het levensverhaal is zo een bemiddelaar en een bron van kracht en eigen mogelijkheden.

Motivatie voor het vastleggen van methodiek en verhalen
En hoewel er steeds meer belangstelling is voor het eigen levensverhaal en het werken met verhalen, is er nog weinig methodisch materiaal voorhanden. Over het belang en de mogelijkheden van het werken met taal (werken met verhalen) in de hulpverlening, is in Nederland nog maar weinig vastgelegd. Luisteren naar, vastleggen van, reageren op en communiceren over verhalen, het lijkt allemaal zo eenvoudig, maar het veronderstelt specifieke vaardigheden die geleerd en geoefend moeten worden. Hoe luister je zonder meteen te reageren vanuit je eigen ervaringen? Hoe stel je de goede vragen? Hoe versta je de specifieke ‘taal’ van de ander?
In het project Een landschap van herinneringen wil ik de methode die ik heb ontwikkeld, vastleggen op papier en doorgeven. Het is jammer als alle mooie oefeningen en teksten die ik in de loop van de jaren bedacht en verzameld heb, in mijn la blijven liggen, en ik vind het zinvol om mijn visie op het werken met levensverhalen te verwoorden. Bovendien hebben de ouderen die ik ontmoette in mijn werk, vaak zo’n mooie verhalen geschreven, dat het de moeite waard is, om ook die verhalen de wereld in te sturen. Ze kunnen anderen weer stimuleren hun eigen verhalen te vertellen.

In de cursus leerde ik dat schrijven een beroep is met ambachtelijke beroepsvaardigheden. Daar had ik er te weinig van en daarover heb ik in de cursus veel geleerd. Niet alleen over de techniek, maar ook rond de vraag: wat schrijf je wel en wat niet? Je moet wel wat laten zien, maar niet shockeren, het gaat over het omgaan met grenzen. Ik kan nu over dingen schrijven die ik eerder niet durfde aanpakken. Ik heb uiteindelijk een vorm gevonden die past bij mijn eigen persoonlijkheid. Dat komt ook door de wisselwerking met de mensen in de cursusgroep. In het begin keken we allemaal een beetje de kat uit de boom, maar ergens was er een moment waarop we met de billen bloot gingen: iedereen is op zoek naar een eigen taal en moet een vorm vinden die klopt. Je moet beslissingen nemen over wat je leesbaar vindt, taal beweegt zich op een heel breed terrein: het gaat om leesbaarheid maar ook over het geven van informatie, over de vraag of het waarheidsgetrouw is en over het poëtisch gehalte van de taal. Iedereen kiest daarin een eigen positie.
Paul van de Boel (1931)


PRODUCTEN EN ACTIVITEITEN

IN MIJN KOFFER OP ZOLDER
Levensverhalen van ouderen voor ouderen
Een lees- en voorleesboek: fragmenten uit levensverhalen en interviews met ouderen over de betekenis van bezig zijn met eigen verhalen
In de jaren waarin ik met mensen hun levensverhalen heb geschreven, zijn er vaak mooie en lezenswaardige verhalen geproduceerd. Die verhalen zijn de moeite waard om gehoord en gelezen te worden en ze kunnen anderen stimuleren hun verhaal te delen of vast te leggen.
Ook over het belang van het vastleggen en bezig zijn met het eigen verhaal hebben de ouderen boeiende en interessante dingen te vertellen. Voor veel van hen heeft het veel betekend en betekent het nog steeds veel in hun leven.
Zowel verhalen van ouderen over hun eigen leven als interviews met de ouderen over de betekenis en het belang van het optekenen van die verhalen in hun eigen leven, heb ik gebundeld in een lees- en voorleesboek. Het boek kan gezien worden als een aanvulling op en werk- en reminiscentiemateriaal bij het methodiekboek, het kan gezien worden als een voorleesboek bij het project Luisteren in je leunstoel, maar kan ook los daarvan gelezen en gebruikt worden door geïnteresseerde lezers en voorlezers.
In het boek In mijn koffer op zolder, dat in het najaar van 2008 verschenen en gepresenteerd is, zijn de verhalen gebundeld van 27 ouderen.
meer informatie

EEN LANDSCHAP VAN HERINNERINGEN
Jaarcursus levensverhalen schrijven:
52 oefeningen om puzzelstukjes van het eigen levensverhaal te vinden
In 2011 zal ik mijn kasten opruimen en leegmaken. Elke week zet ik een uitgebreide (schrijf- of vertel) oefening op mijn site. In verschillende stappen zal de oefening leiden naar het vertellen van of het vastleggen van een mozaïekstukje uit het eigen levensverhaal.
De oefeningen zijn bedoeld voor schrijfliefhebbers, mensen die hun eigen levensverhaal willen vastleggen.
mantelzorgers kunnen de oefeningen gebruiken om met hun geliefden of familieleden het eigen verhaal te vinden en het eventueel vast te leggen in een levensboek.
Ook mensen die ánderen willen helpen hun eigen verhalen terug te vinden, als vrijwilliger of als beroepskracht, kunnen gebruik maken van de oefeningen: schrijfdocenten, activiteitenbegeleiders, verzorgenden, pastores en geestelijk begeleiders, welzijnswerkers, ouderenwerkers, begeleiders van mantelzorgers, en anderen.
Na 2011 zullen de oefeningen gebundeld worden in een boek.
meer informatie

EEN LANDSCHAP VAN HERINNERINGEN
Handboek werken met levensverhalen
Een methodiekboek: over uitgangspunten, aanpak enwerkwijze van het werken met levensverhalen
In een methodisch boek over het werken met levensverhalen breng ik vervolgens mijn kennis en kunde rond het werken met levensverhalen compact bijeen. Het wordt een boek met veel concrete aanwijzingen en ik zal vooral mijn visie op het werken met levensverhalen onder woorden brengen. Daarin gaat het om een interdisciplinaire aanpak en ik zal met name het grote belang van het werken met de eigen creatieve bronnen benadrukken.
Het materiaal is praktisch bruikbaar voor mensen die met ouderen werken rondom hun levensverhaal, zoals hulpverleners, psychologen, geestelijk verzorgenden, welzijnswerkers, activiteitenbegeleiders en verzorgenden. Ook biedt het boek een schat aan materiaal voor docenten aan opleidingen en voor trainers. Zij kunnen door het methodiekboek nieuwe handvaten krijgen in de dagelijkse omgang met ouderen, en middelen in handen krijgen voor het werken met levensverhalen. In combinatie met de oefeningen biedt het veel praktische mogelijkheden voor het werken met levensverhalen en het stimuleren van de herinnering.
Dit boek zal het sluitstuk gaan vormen van mijn levensverhalenwerk en is voorlopig nog in ontwikkeling.

AANBOD
Workshops en cursussen rond het schrijven van levensverhalen (incidenteel), voor specifieke doelgroepen, rond thema's, alles is mogelijk.
Lezing Een landschap van herinneringen: over het belang van herinneringen
Lezing Verleiden met verhalen: over het ontstaan en ter introductie van het boek In mijn koffer op zolder. Ook lezingen rond specifieke thema's, zoals fasering in het levensverhalenwerk, multimediale en interdisciplinaire aanpak in het werken met levensverhalen, omgaan met herinneringen en de waarheid, enz.
Scholing en training in het werken met levensverhalen.

Voor concrete activiteiten met vrije inschrijving: zie activiteiten

Dit deel van de site is niet volledig. Er wordt aan gewerkt!